Kroniek van Krommeniedijk

Op het grondgebied van het huidige Uitgeest zijn archeologische vondsten gedaan die kunnen wijzen op menselijke aanwezigheid rond 1500 voor de jaartelling. Ook zijn er sporen van bewoning uit de Romeinse tijd, zo rond de jaartelling. Waarschijnlijk is van daar, vanaf de 'Uitgeester' strandwallen, ooit de veenontginning in oostelijke richting uitgevoerd, die gepaard ging met bewerking en bewoning van het nieuw gewonnen land. De eerste bewoners van Krommeniedijk zouden in die zin 'kolonisten uit Uitgeest' zijn geweest. De 'officiële' geschiedenis van het dorp begint echter in 1280, met de aanleg van de dijk langs het 'Cromme IJ' (Krommenie).

1280

Op bevel van Floris V, graaf van Holland, wordt (onder meer) langs het Cromme IJ een dijk aangelegd. Dit water (genoemd naar een bocht op deze plaats) is vermoedelijk ontstaan tijdens de stormvloed van 1 november 1170 en verbindt het Langemeer met het Wijkermeer.

1287, 17 december

Tijdens een zeer zware stormvloed, die bekend zou komen te staan als de Sint Luciavloed, worden West-Friesland en Friesland van elkaar gescheiden en ontstaat de Zuiderzee. Duizenden mensen verdrinken. 'God doe sende ene vloet also groot, daer vele volx in bleef doot.'

1292

Het Cromme IJ maakt deel uit van een zilte binnenzee, die onderhevig is aan eb en vloed. Volgens privilegebrieven van Floris V worden hier zalmen, steuren en oesterschalen aangetroffen. Aanvankelijk zegt Floris toe dat hij niet langer elke vierde vis ('vroonvis') die in de Krommenie gevangen wordt op zal eisen, maar hij doet het toch. In de jaren 1266, 1290 en 1292 zijn de grafelijke visrechten in onder meer de Krommenie verleend aan de heren van Velsen, leenmannen van Floris.

1318

Overstromingen, onder meer in het Noorderkwartier.

1354

Westzaan en Krommenie (en Krommeniedijk) verkrijgen vrije tol in het graafschap Holland voor hun goederen (voornamelijk zuivel en vis).

1357

Aanleg van de 'Nieuwe Dam' om de wateroverlast vanuit het IJ tegen te gaan. Omdat de doorvaart van groot economisch belang is voor Haarlem enerzijds en de dorpen in het Noorderkwartier anderzijds, blijft er een opening van 16 voet (bijna vijf meter).

1362, 15 januari

(Tweede) Sint Marcellusvloed, ook wel genoemd: de 'eerste grote mandrenke' (= watersnood waarbij mensen verdrinken).

1375, 9 oktober

Stormvloed in de nacht van 9 op 10 oktober.

1375, 13 november

Stormvloed

1397

Westzaan en Krommenie (en Krommeniedijk) verkrijgen vrije tol in het graafschap Holland voor hun schepen.

1398

Overstromingen, onder meer in het Noorderkwartier.

1404, 19 november

Eerste Elizabethsvloed, met overstromingen in onder meer het Hollandse Noorderkwartier.

1415

De graven van Holland eisen niet langer elke vierde vis ('vroonvis') op die in de Krommenie gevangen wordt.

1421, 19 november

Tweede Sint Elizabethsvloed, waarover gemeld wordt: een bijzonder zware noordwesterstorm, gevolgd door een zeer hoge stormvloed, richten onder meer in Holland grote verwoestingen aan.

1477, 27 september

Eerste Cosmas- en Damianusvloed, met overstromingen in onder meer het Hollandse Noorderkwartier.

1477

In de Banne Westzaan, Krommenie en Krommeniedijk staan in totaal 300 huizen.

1509, 25 september

Tweede Cosmas- en Damianusvloed, met overstromingen in onder meer het Hollandse Noorderkwartier.

1514

Op Krommeniedijk staan in totaal ongeveer 100 huizen (in Krommenie en Krommeniehorn 300).

1520-1529

Pastoor Cornelis Pieters predikt hervormde denkbeelden, versterkt door contact met een Leidse 'ketter' die op Krommeniedijk zijn toevlucht heeft gezocht.

1534, 26 maart

Wederdopers Jan Pieter Eggesz en Dirck Vredericxz (alias Vaertgen van Krommeniedijk) worden in Haarlem onthoofd.

1534, 15 april

Een aantal wederdopers van Krommeniedijk wordt in Den Haag op de brandstapel gezet.

1546

Op last van Karel V wordt er een sluis in de Nieuwe Dam aangebracht. Dit heeft echter tot gevolg dat de Krommenie en het Wijkermeer dichtslibben, wat het handelsverkeer over water ernstig hindert.

1557, 29 december

In een van de herbergen op Krommeniedijk loopt een partijtje klootschieten danig uit de hand. Jan Janszn, Cornelis Lambrechtszn en een aantal van hun kornuiten onderbreken hun drinkgelag om buiten kloot te schieten. Blijkbaar ontstaat er onmin, die na het spelen binnen wordt voortgezet, want zodra Cornelis de herberg wil verlaten, valt Jan hem van achteren aan. Hij grijpt zijn slachtoffer bij de haren en gooit hem op de grond. Er ontstaat een handgemeen, waarbij Jan zijn mes trekt en Cornelis in de borst en in de rug steekt. Cornelis sterft ter plekke en Jan wordt ingerekend. Echter, na drie jaar (op 15 januari 1561) krijgt Jan gratie, hem verleend door Philips II, omdat het voorval geschiedde 'in hitte van bloede'.
Een dergelijke gratie werd vaker verleend. Op 22 december 1550 ontving Pieter Janszn van Krommeniedijk een pardon namens Karel V voor het feit dat hij Hendrik Claaszn had gedood.

1570, 1 november

'seer uytnemende hooghe vloet', onder meer in Holland. Het is de Allerheiligenvloed die ook hier het land laat onderlopen.

1574, 19 februari

De Spaanse troepen belegeren de schans te Krommeniedijk en steken de kerk in brand.

1584

Dominee Wouter Hendricksz is de eerste officieel hervormde predikant in het kerkgebouw te Krommeniedijk.

1594

De Krommenie slibt meer en meer dicht, waardoor de verbinding tussen Haarlem en de dorpen aan de grote meren in het Noorderkwartier bemoeilijkt wordt. De regenten van Haarlem protesteren, want via de Krommenie '... die van vuytgeest, aeckersloot, crommenie en crommeniedyck ende veel ander dorpen daer deur hueren coopmanschappen van boter, kaes en andere waren brengen tot Haerlem, sulcx zij oock telcke weecke deden, haelende weder bier, bostel en andere notelicke waeren'.
Ondanks de klachten wordt de vaargeul niet hersteld.

1597

Op Krommeniedijk staan in totaal 118 huizen (in Krommenie en Krommeniehorn 164).

1612

De rooms-katholieke kerk op Krommeniedijk wordt gewijd.

1620

Een topjaar voor de Krommeniedijkse Sontvaart: zestien keer reist een schip van Krommeniedijk met koopwaar naar een stad aan de Oostzee en alle keren weer.

1630 (ongeveer)

Bouw van de Vermaning op Krommeniedijk.

1632

In Krommenie en Krommeniedijk samen staan in totaal 406 huizen.

1634

Opening van de Nauernase vaart.

1634

Krommeniedijk scheidt zich (net als Krommenie en Westknollendam) af van de Banne Westzaan.

1651

Bouw van molen De Woudaap.

1651

Aanleg van de Horndersluis, ter hoogte van de Indijk.

1700, 21 juli

Tijdens een grote brand 'door den Blixem en donder veroorsaakt' branden dertien woonhuizen af, waaronder de pastoorswoning, zodat het archief van de rooms-katholieke kerk te Krommeniedijk verloren gaat. De totale schade wordt geschat op fl. 14.000,-.

1701-1709

Cornelis Verwiele rust schepen uit voor de Groenlandvaart.

1714-1720

Een uitbraak van runderpest, die een groot deel van de regio treft.

1715

Op Krommeniedijk staat herberg de Goude Leeuw.

1717, 25 december

Overstroming door dijkdoorbraak.

1732 (ongeveer)

Op Krommeniedijk staan in totaal 135 huizen (in Krommenie en Krommeniehorn 510).

1739

Op Krommeniehorn staan 83 huizen, waarin 97 gezinnen wonen. Dit zijn in totaal 374 mensen, waarvan 324 hervormden.

1742

Op Krommeniedijk en Krommeniehorn staan 220 huizen, in 80 daarvan wonen onvermogenden.

1744-1754

Een tweede uitbraak van veepest in de regio, deze is veel erger dan die van dertig jaar geleden. Twee op de drie runderen sterft.

1755, 26 mei

Cornelis Frederiksz Bak legt de eerste steen voor het huidige kerkgebouw.

1769-1770

Een derde uitbraak van veepest deze eeuw in het Noorderkwartier.

1777, 14 december

Een brand verwoest 's ochtends vroeg drie huizen, dat van vroedschap Jacob Veerman en die van twee weduwen.

1795

Op Krommeniedijk wonen 63 gezinnen, in totaal 207 inwoners (78 mannen, 77 vrouwen, 26 jongens onder de 14 jaar en 26 meisjes onder de 26 jaar). Op Krommeniehorn wonen 59 gezinnen, in totaal 232 inwoners (70 mannen, 83 vrouwen, 42 jongens onder de 14 jaar en 37 meisjes onder de 12 jaar).

1795

Mecklenburgse troepen in dienst van de Republiek worden onder meer op Krommeniedijk ingekwartierd.

1795, 1 april

Krommeniedijkers zijn Oranjegezind en rukken de dominee uit pure vreugde en baldadigheid de pruik van het hoofd.

1799, 12 oktober

De commandant van de ongeveer 400 op Krommeniedijk en Krommeniehorn ingekwartierde militairen vordert vier schuiten (van Klaas de Jong, Jan Ruijs, Rijkert en Hendrik Luyting) voor troepentransport naar Monnikendam.

1812, 23 februari

Jan Baartszn Bak begint aan een barre tocht als soldaat in het leger van Napoleon. Op 20 januari 1814 keert hij weer terug op Krommeniedijk.

1812

Krommenie en Krommeniehorn hebben samen 1858 inwoners. Krommeniedijk heeft er 165.

1816

Krommeniedijk komt onder de gemeente Krommenie te ressorteren.

1818, 4 augustus

Brand in de boerderij van Maartje Simons de Goede, de weduwe van Cornelis Huijberts Eenhoorn (7 april 1818 overleden), waarbij - naast veel hooi - 700 kazen verloren gaan.

1819, 6 september

Brand in het huis van Simon Moeriaan (1743-1821).

1820, 7 september

Brand in de hoogverzekerde koestal van Pieter Jans Koenen (op Krommeniehorn).

1825, 5 februari

Overstroming door aanhoudende storm uit het noordwesten.

1830

De tolovergang wordt ingesteld.

1837, 27 juni

Brand in de bakkerij en slagerij van Klaas Maartensz Luijt (1796-1848), rond drie uur 's nachts.

1840

Op Krommeniedijk en Krommeniehorn wonen 80 gezinnen, in totaal 331 inwoners (86 ongehuwde mannen, 59 gehuwde mannen, 5 weduwnaars, 105 ongehuwde vrouwen, 59 gehuwde vrouwen en 17 weduwen).

1847, 22 augustus

Het nieuwe kerkgebouw van de doopsgezinden op Krommeniedijk wordt gewijd.

1854

De rooms-katholieke kerk op Krommeniedijk wordt gesloopt.

1860

Burgemeester Schaap schrijft dat het bier van bierbrouwerij de Eenhoorn (van de familie Eenhoorn?) zeer goed smaakt. Deze brouwerij bevindt zich op Krommeniehorn en het bier wordt geschonken in herberg de Groenlandsche Visscherij (huidige perceel Krommeniedijk 153).

1873

De Plempsluis, de schutsluis uit 1651 die de Krommenie met het Alkmaardermeer verbindt, wordt opgeheven en vervangen door een overtoom (de latere 'rolletjes').

1874

Een nieuw schoolgebouw tegenover de Indijk vervangt het oude schoolgebouw bij de kerk.

1875, 4 mei

Jan Janz Bak junior legt de eerste steen voor de huidige pastorie.

1876, 30 juni

'In den nacht van jl. Maandag op Din[g]sdag omstreeks één ure ontstond door eene petroleumlamp brand in eene arbeiderswoning te Krommeniedijk, die zoo snel toenam, dat de bewoners bijna niets van hunne goederen, die niet tegen brandschade verzekerd waren, konden redden. In weinig tijds was het perceel geheel afgebrand, doch het gelukte der brandweer verdere verspreiding te voorkomen en het onmiddellijk daaraan grenzende woonhuis, ofschoon reeds door vlammen aangetast, voor vernieling te bewaren.'

1889, 23 februari

Brand in het huis van Jan Huisman.

1889, 1 maart

Brand in het huis van Jan Bak.

1894

Eerste bouwwerkzaamheden op de plaats van het huidige Fort Krommeniedijk.

1895, 11 augustus

Brand in het huis van timmerman Louwrensius Jan Rouwendaal (1855-1934) en diens vrouw Marijtje Jans Huismans (1862-1916).

1907

De Woudaapsluis wordt vernieuwd. De voorheen houten sluis krijgt nu stenen wanden.

1911, 28 juli

Brand in de boerderij van F. Waal (bewoond door Pieter [niet door Jan?] Boekel en diens vrouw Sara Groot).
'Omstreeks 7 uur Vrijdagavond sloeg de bliksem in te Krommeniedijk, gemeente Krommenie, in de boerenplaats van den heer J. Boekel, staande nabij het fort Krommeniedijk. Het was er noodweer. Bijna elke bliksemflits was raak. De boerenplaats van Boekel werd eerst getroffen en de schade bepaalde zich tot het dak, waarvan de vorst en eenige pannen werden stukgeslagen. 'n Tweede bliksemstraal trof een boom in de nabijheid en eenige oogenblikken later sloegen de vlammen het dak der boerderij uit. De eigenaar die naar de kaasmarkt te Alkmaar was, ontving onderweg bericht, dat zijn plaats in brand stond. Hij heeft nooit zoo hard naar huis gereden als toen. De geheele boerderij ging verloren. Alles was verzekerd. Er werden gelukkig geen personen getroffen.'

1912, 22 augustus

Brand door onweer in de hooiberg en stalling van J. Reijne.

1920 (ongeveer)

De dorpsstraat van Krommeniedijk wordt voor het eerst geasfalteerd.

1930, 4 juni

Bij het vee op het land vlakbij De Woudaap wordt mond-en-klauwzeer geconstateerd.

1930, 29 oktober

Een uitslaande brand in de timmermanswerkplaats van Willem Pieter Breebaart (1978-1938).

1931, 2 augustus

Brand in de pastorie.

1933, oktober

De tolovergang verdwijnt.

1934, 8 september

Onweer veroorzaakt brand in een loods en in een schuur.

1935, 22 januari

'Onder de rook van Krommenie, te Krommeniedijk, is ook een toenemende ellende onder de kleine boeren. Sedert lange tijd zijn de boeren niet in staat hun pachten te betalen, de veestapel liep terug, hun boerderij, hun land kwam in verval. Voor behoorlijke dekking van de kinderen is geen geld meer, de kinderen moeten onder koedekken slapen. Er zijn gevallen, dat de boeren wekelijks 7 gulden voor geleverde melk ontvangen, maar 6 gulden aan voer moeten uitgeven. De boeren hebben thans hun koppen bij elkaar gestoken. Zij hebben een boerencomité gesticht en verleden week zijn ze gezamenlijk naar het Armbestuur gestapt en hebben wat 'los' weten te krijgen, weliswaar niet veel, maar in elk geval toch iets. Ze hebben bedragen gekregen van f 1,50 tot f 4,50 toe. Maar de verarmde boeren gaan thans verder en ze vragen kleding en kolenbons. Door het werk van het Boerencomité, door de hulp van de arbeiders, komen de boeren tot het inzicht, dat de arbeiders hun bondgenoten zijn in de strijd tegen de kapitalistische onderdrukking en verarming. Arbeiders van Krommenie, ondersteunt de strijd van de plattelandsbevolking.'

1939

Begin van een grote restauratie van het kerkgebouw, waarbij de gebrandschilderde ramen en de toegang aan de zuidwestzijde worden aangebracht. De eigenlijke werkzaamheden vinden plaats van september 1941 tot september 1942. De inwijding is op 27 september 1942.

1940-1945

Tweede Wereldoorlog. Verschillende Krommeniedijkers worden verplicht te werk gesteld in Duitsland. Jacob van 't Padje (enig kind) en Jacob Veenis keren niet meer levend terug.

1942

Op Krommeniedijk wonen 462 inwoners (234 mannen en 228 vrouwen), waarvan 191 hervormd zijn.

1943, 8 oktober

Brand in de hooiklamp van Jan Aukes, vlakbij het fort. De brandweer meldt: 'De brand schijnt ontstaan te zijn, doordat er een luchtgevecht plaats vond tusschen eenige vliegtuigen waardoor er waarschijnlijk kogels in de hooiberg zijn terechtgekomen.' Jan Aukes was getrouwd met Maartje Molenbroek. Ze hadden drie kinderen: Theo, Jan en Willemijn.

1944, 16 december

Duitse soldaten zetten het dorp af en houden een razzia om werkkrachten te ronselen voor gedwongen arbeid in Duitsland. Piet Schilperoord wordt voor de tweede maal meegenomen naar Duitsland. Terwijl hij (en anderen) door soldaten Krommeniedijk wordt afgevoerd, komt hij langs het huis waar zijn verloofde met haar familie is ondergedoken. Hij mag nog even naar binnen om afscheid van haar te nemen - het is haar verjaardag. Van dit verblijf in Duitsland, dat tot 20 mei 1945 duurde en waarbij hij vergezeld werd door dorpsgenoot Klaas Rol, heeft Piet een dagboek bijgehouden.

1961, 4 februari

Feestelijke opening van dorpshuis De Horn

1974

De gemeente Krommenie (inclusief Krommeniedijk) wordt onderdeel van de gemeente Zaanstad.

1980

Krommeniedijk viert een jaar lang zijn 700-jarig bestaan.

1983

De Woudpolderweg wordt aangelegd en de dijk rond de Woudpolder wordt voorzien van een asfaltpad. Bij 'de rolletjes' komen nieuwe rolletjes.

1984

De Westdijk wordt geasfalteerd.

1984

Een nieuw schoolgebouw, De Overhaal, bij de brug aan het begin van het dorp, vervangt de Leeghwaterschool.

Index

Activiteiten

Contact