De kerk in kunst

De idyllisch gelegen kerk van Krommeniedijk is meer dan eens een bron van inspiratie geweest voor kunstenaars. Hieronder volgen enkele voorbeelden.

2018 Evelyn Hagedoorn

Frans Room (zeefdruk)

‘Kerk van Krommeniedijk’

1758, textiel met borduurwerk, 63 x 65,7 cm (Maria Twisker-Boogaerdt )
1758, textiel met borduurwerk, 63 x 65,7 cm (Maria Twisker-Boogaerdt )

Een van de oudste wandversieringen in de kerk van Krommeniedijk is een borduursel voorstellende de kerk. Dit handwerk is vervaardigd door Maria Bogaerdt, de tweede vrouw van dominee Lambertus Twisker, de eerste predikant van de huidige kerk. Naar deze naaldkunstenares is tevens de plaatselijke handwerkgroep ooit vernoemd.

Het handwerk maakte in april 1971 deel uit van een tentoonstelling van 160 opmerkelijke merklappen in de Zaanlandse Oudheidkamer.

‘Interieur van de Krommeniedijker kerk’

ca. 1935, olieverf op doek, 100 x 80 cm (Gerrit Jan de Geus)
ca. 1935, olieverf op doek, 100 x 80 cm (Gerrit Jan de Geus)

In 2008 is aan de Stichting Beheer Hervormde Kerk te Krommeniedijk het schilderij Kerkinterieur van Gerrit Jan de Geus geschonken. Deze schilder (1908-1975) werkte een groot deel van zijn leven in een atelier nabij de kerk van Krommeniedijk. Het schilderij, dat officieel zonder titel is, is in 2008 gerestaureerd en heeft een permanente plaats gekregen in het kerkgebouw.

Foto van het kerkinterieur uit de publicatie 'Krommeniedijk en zijn kerk' (1950) van dominee Rudolph Boeke. Deze afbeelding is gemaakt voor de restauratie van 1939-1942, nog met het ononderbroken 'doophek'. De Geus heeft zijn schilderij vanaf het orgelbordes vervaardigd.
Foto van het kerkinterieur uit de publicatie ‘Krommeniedijk en zijn kerk’ (1950) van dominee Rudolph Boeke. Deze afbeelding is gemaakt voor de restauratie van 1939-1942, nog met het ononderbroken ‘doophek’. De Geus heeft zijn schilderij vanaf het orgelbordes vervaardigd.
Foto van het huidige kerkinterieur. Het doophek is doorbroken, zodat er vrij zicht is op de kansel en avondmaalstafel. De rijen banken zijn verder van elkaar geplaatst en in de ramen zijn de door dominee Boeke ontworpen gebrandschilderde vensters te zien die met de restauratie van 1939-1942 zijn aangebracht.
Foto van het huidige kerkinterieur. Het doophek is doorbroken, zodat er vrij zicht is op de kansel en avondmaalstafel. De rijen banken zijn verder van elkaar geplaatst en in de ramen zijn de door dominee Boeke ontworpen gebrandschilderde vensters te zien die met de restauratie van 1939-1942 zijn aangebracht.

Bij het interieur van de Krommeniedijker kerk
geschilderd door Gerrit Jan de Geus, ca. 1935

Marijke Karten-Pels

Hij zag het licht, dat door de ramen viel,
niet zoals anderen het daar ervoeren:
koel en sereen, scherpend contouren.
Dat kleurenscala zag hij alleen.

Het rood dat van de preekstoel zich verspreidt,
verhaalt van liefde, kracht en hoop;
zo passend bij het feest der doop,
dat opstandig, gena belooft.

Als vlammend Woord laat hij door ’t schip
het scheepje varen, kanselwaarts.
De zee, de handel, beide aards,
heersten ook hier met oorlog, bloed.

Elk ruitjesraam heeft hij geverfd
in tinten van een mensenleven;
– vakjes, als jaren ons gegeven –
voor ieder geldt een and’re tijd.

Zijn duister zoekt in ’t tongewelf
een toevlucht, hoog, hoger en laag.
Het huist daar, helaas, tot vandaag.
Zelfs in Gods huis wijkt soms het licht.

Al zoeken eeuwen hart en ziel
daar innerlijk naar alom Vrede;
gebed, gezang, de kanselrede,
ze dienen enkel slechts dat doel,

maar ’t werd en wordt niet vaak gevonden.
Ook hìj wist na zijn kerkbezoek
dat, scheppende zijn kleurrijk doek,
het Licht zich niet makk’lijk laat vinden.

‘Restauratie Ned. Hervormde Kerk te Krommeniedijk’

Oktober 1939, gemengde techniek, 56 x 50 cm (Ferdinand B. Jantzen)
Oktober 1939, gemengde techniek, 56 x 50 cm (Ferdinand B. Jantzen)

‘Restauratie Ned. Hervormde Kerk te Krommeniedijk’

Oktober 1939, gemengde techniek, 56 x 50 cm (Ferdinand B. Jantzen)
Oktober 1939, gemengde techniek, 56 x 50 cm (Ferdinand B. Jantzen)

Krommeniedijk

ca. 1915, tegeltableau. Hotel Pelangi, in Malang te Java, Indonesië.
ca. 1915, tegeltableau. Hotel Pelangi, in Malang te Java, Indonesië.

Barbara Koning-Oortwijn heeft in 1980 van Martha Stelling-Van Nieuwenhuizen een foto van dit tegeltableau toegezonden gekregen. Via een reactie in de Krommenieër Kroniek (nummer 24, december 2001 en nummer 29, maart 2003) is duidelijk geworden dat het tableau zich in de eetzaal van een oud koloniaal hotel op Java bevindt, waar meer tegeltableaus met Hollandse taferelen zijn aangebracht. Waarom juist voor Krommeniedijk gekozen is, is nog steeds een raadsel.

Kerkje te Krommeniedijk

ca. 1969, aquarel, 33,5 x 55 cm, particuliere collectie (Gerrit Jan de Geus)
ca. 1969, aquarel, 33,5 x 55 cm, particuliere collectie (Gerrit Jan de Geus)

De Geus heeft deze afbeelding geschilderd vanaf het terrein waarop hij zijn atelier had. Rechts is het oude schoolhuis te zien. Dit gebouw is tegenwoordig een woonhuis, maar deed tot 1874 dienst als lagere school van Krommeniedijk.

‘Kerk van Krommeniedijk’

Augustus 1956, aquarel, 40 x 50 cm (Han)
Augustus 1956, aquarel, 40 x 50 cm (Han)

‘Kerk van Krommeniedijk’

1980, beschilderd schaalmodel van hout (1 op 13) (Pieter Koning)
1980, beschilderd schaalmodel van hout (1 op 13) (Pieter Koning)

Toen bekend werd dat in de zomer van 1980, ter gelegenheid van het 700-jarig bestaan van Krommeniedijk, een optocht zou worden georganiseerd waarbij alle verenigingen van het dorp een praalwagen mochten optuigen, kon handwerkgroep Maria Boogaerdt niet achter blijven. Dus zei Jannie Spaander-Volger tegen Barbara Koning-Oortwijn: ‘Laat jouw man de kerk op een stuk karton tekenen. Dan zetten we dat op de kar en gaan wij er zelf handwerkend om heen zitten.’ Deze suggestie werd doorgegeven. Maar Pieter Koning was er de man niet naar om met fröbelwerk genoegen te nemen. Als er een praalwagen gemaakt ging worden, dan wel een waarmee gepraald kon worden.

Zo kwam het dat hij – in zijn vakantie – van ’s ochtends vroeg tot ’s avonds laat een miniatuurkerk bouwde, een perfect schaalmodel van de kerk van Krommeniedijk. Hij maakte de kerk van hout en Jan Janszoon Rol schilderde de dakpannetjes. Heel veel dakpannetjes, waardoor hij na afloop opmerkte: ‘Nou Koning, als je ooit besluit de Sint Bavo na te maken, dan zoek je maar een andere schilder!’ Het resultaat was overigens prachtig en het schaalmodel prijkte tijdens de optocht op de praalwagen van de handwerkgroep.

Daarna stond het model met mooi weer in de tuin van Krommeniedijk 168.

kerkmodel1

Nadat het model een aantal jaren op het orgelbordes van de hervormde kerk te Krommenie heeft gestaan, is het nu thuis, en staat het op het orgelbordes van de kerk die het voorstelt.

‘Oud papier Krommeniedijk 1959-1974’

ca. 1974, borduurwerk, 30 x 20 cm (Dora Velthuis-Rol)
ca. 1974, borduurwerk, 30 x 20 cm (Dora Velthuis-Rol)

Dit borduurwerk is vervaardigd ter ere van het ophalen van oud papier voor de kerk. De houten pin, gemaakt door Piet Rol (de vader van Dora Velthuis-Rol), werd gebruikt om de touwknopen om de balen goed strak aan te kunnen trekken. Jacob Brasser herinnert zich over het papier ophalen:

‘Zo omstreeks 1960 werd er, onder leiding van Piet Rol en Willem Oortwijn, eenmaal in de maand oud papier opgehaald bij de mensen van het dorp, en dat papier werd in de oude stal van Oortwijn opgeslagen. Vervolgens werd het in de weken daarna netjes gesorteerd en in een flink apparaat tot balen geperst. Deze balen werden dan netjes opgestapeld, tot de voorraad groot genoeg was om verkocht te kunnen worden. Soms duurde dat wel drie of vier maanden. Ook hielden de heren Rol en Oortwijn de prijs die oud papier kon opbrengen in de gaten, want die kon erg schommelen. Als de prijs naar het zin was, dan werd de gehele handel verkocht en met een vrachtauto opgehaald. De avond van te voren werden de balen alvast aan de weg gezet, zodat ze de volgende dag zo opgeladen konden worden. Dit verzamelen en verwerken van dat oude papier werd altijd door een vaste ploeg gedaan, die dit met veel plezier deed. De opbrengst was voor de kerk.’

‘Kerk van Krommeniedijk’

ca. 1980, pentekening, 20 x 30 cm (Henk Tol) De afbeelding komt uit het boek Verscholen in Noord-Holland (Hoorn 1976) van Peter Gerritse en Henk Tol.
ca. 1980, pentekening, 20 x 30 cm (Henk Tol)
De afbeelding komt uit het boek Verscholen in Noord-Holland (Hoorn 1976) van Peter Gerritse en Henk Tol.

‘Kerk van Krommeniedijk’

Evelyn Hagedoorn (lid van Kunstkring Dyck-Art) 1995, aquarel, 60 x 50 cm
Evelyn Hagedoorn (lid van Kunstkring Dyck-Art)
1995, aquarel, 60 x 50 cm

‘Kerk van Krommeniedijk’

Aukje Brinkman (lid van Kunstkring Dyck-Art) acryl
Aukje Brinkman (lid van Kunstkring Dyck-Art)
acryl