Begraven in en rond de kerk

Voor de Bataafs-Franse tijd (1795-1813) konden de meest rijke en aanzienlijke Krommeniedijkers zich in de kerk – onder de vloer – laten begraven, in plaats van buiten op het kerkhof. Hoe dichter bij het altaar, hoe beter. Helaas gebeurde dat in de meeste kerken niet altijd even zorgvuldig en werden de doden in slecht afgedichte of onvoldoende diepe graven ter aarde besteld. Bovendien verzakte de kerkvloer door het telkens oplichten van de stenen, zodat uit de kieren tussen de grafstenen een doordringende rottingsgeur opsteeg. Vooral de eerste vier weken na een begrafenis was de stank haast ondraaglijk en woonden de kerkgangers met een zakdoek tegen de neus en mond gedrukt de wekelijkse eredienst bij. Waarschijnlijk komt hier de uitdrukking ‘rijke stinkerd’ uit voort.

In 1795 werd het omwille van de hygiëne officieel verboden nog langer doden in de kerk te begraven. Toch kwam het voor dat, nadat de Fransen in 1813 vertrokken waren, er af en toe weer in de kerk begraven werd. Maar vanaf 1 januari 1829 was het bij Koninklijk Besluit echt niet langer toegestaan, en werden ook de bestaande graven uit de kerk verwijderd. De grafzerken die in het huidige kerkgebouw te zien zijn, bedekken dan ook geen werkelijke graven meer. De meeste zijn overigens nog afkomstig uit de kerk die hier voor 1755 stond. Op sommige van deze zerken, van gepolijst graniet, is het beroep af te lezen dat de overledene tijdens zijn leven heeft uitgeoefend. Zo is er op een steen een tang aan te treffen en op een andere een schoen.

Grafzerk met tang
Grafzerk met tang
Grafzerk met schoen
Grafzerk met schoen
Grafzerk van schoolmeester Jan Adriaansz Voogt (geboren in 1708 - gestorven op 14 december 1781 te Krommeniedijk) en zyn Huysvrouw Maartje Willems Mooij (gedoopt op 23 augustus 1716 te Krommeniedijk - gestorven op 17 februari 1780 te Krommeniedijk). Zij trouwden op 6 december 1739 te Krommeniedijk en een van hun kinderen is in 1757 in het huidige kerkgebouw gedoopt.
Grafzerk van schoolmeester Jan Adriaansz Voogt (geboren in 1708 – gestorven op 14 december 1781 te Krommeniedijk) en zyn Huysvrouw Maartje Willems Mooij (gedoopt op 23 augustus 1716 te Krommeniedijk – gestorven op 17 februari 1780 te Krommeniedijk). Zij trouwden op 6 december 1739 te Krommeniedijk en een van hun kinderen is in 1757 in het huidige kerkgebouw gedoopt.

De rechteringang van de kerk is tussen de banken en de houten vloer betegeld met grafzerken, waarop de volgende tekens en huismerken waar te nemen zijn:

HK, met daaronder een M
IAI, met daaronder een K
ER LEIT BEGRAVE
EYNDRICK SYMON
ERF DEN 26 MAER
68
N (gekruisde vlaggetjes) D, met daaronder een L

De linkeringang van de kerk is tussen de banken en de houten vloer betegeld met grafzerken, waarop de volgende teksten en huismerken waar te nemen zijn:

D+D, met daaronder een S
W
W

vl3

Tussen de consistoriekamer en de zij-ingang zijn de volgende teksten en huismerken op de grafzerken waar te nemen:

een paard, met daaronder CXM
YT BEGRAVEN
ORNELIS SOON
DEN 27 MEY
1641
GA (met kruisje) C, met daaronder een B
EN Syn Huysvrouw
Aagtje Jacobs OVERLE
DEN den 8 DECEMBER 1727
MET HAAR SOON Jacob
Allertsz Visser ontsla
pen den 18 Juny 1734
HIER LEYT BEGRAVEN
JACOP WILLEMS03
1649
(met daaronder een nijptang)
HIER LEYT BEGRAVEN MARY
IANS IS GESTORVEN DEN 26
MAIJ 1646:
een zandloper
S(kruis) C, met daaronder een M
kruis met vertikale streep
drietand met kruis
G4I, met daaronder G (omgekeerde 4) W
een hartje. Dit is door Sepp Duschek overgenomen in zijn trompe-l’oeil-schildering op de vlonder bij de toegang.
SR, met een schoen daaronder
HK, met daaronder een M
I. DE IONG
HK, met daaronder een M

vl2

vl1

Op het altaar zijn de volgende teksten en huismerken waar te nemen:

(onleesbaar)
HIER LEYT BEGRAVEN
POVWELYS DIRCKSEN IS
GERVST DEN 23 APRIL
ANNO 1637.
HIER LEYT BEGRAVEN
Dirck Claessoon HY IS
GERVST DEN 8 DE
CEMBER Anno 1647
HIER LEYT BEGRAVEN
DIRCK CORNELIS3 STERF
DEN 19 MAEY A 1654
HIER LEYT BEGRAVEN
D Assuerius Schalckenius
IS IN DEN HEER GERUST
den xxij September
Anno 1684
een X door een omgekeerd kruis
TRYNTJE ARIEJANS
KRYGSMAN
I. DE JONG
M.I. Backer
M, een vertikale lijn met vier horizontale strepen, en een I
HIER LEYT BEGRAVEN
MARI GERRITS DE
HYISVROV VAN DIRCK
CLAESZ. STERF DEN (met de laatste N in spiegelbeeld)
1 JANNEWARY 1649
een kruis met een X erdoor
HIER IS BEGRAVEN
JAN VOOGT
SCHOOLMR te CROMMENIEDYK
en ZYN HUYSVROUW
MAARTJE WILLEMS
een omcirkelde K
HIER RUST
D. HENRICUS
ZEGERIUS Predikant te
CROMMENIEDYK
Obiit 28 December
A 1729
JACOB WIELE
EN ZYN HUYS VROUW
ANTJE JANS
A 1741
K, M met een pijl naar boven, I
HIER LEYT BEGRAVEN
NEEL WILLEMS IS
STERF DEN 5 FEBRU
WARY 1644
IONG
D, met schuin daaronder een S, en daarnaast een C
D, met een zandloper en een D
een kruis uitlopend in een ruit

vloeraltaar

In zijn boek Krommeniedijk en zijn kerk schrijft dominee Boeke dat het in de zeventiende eeuw nog de gewoonte was ook op zondag te begraven, maar vanaf 1687 werd dit verboden. Net als de ommegang rond de kerk: ‘En dat sich oock niemant sal vervorderen van nu voortaen eenige doode lijcken om de kerck te draghen, hetsy jonck ofte out’.

Er werden toen meer ceremoniën verboden, zoals dat men
‘geen kruyt ofte blomgewas om doode mede te versieren van nuu voortaan bijde huijsen int minste of meeste sal mogen garen’. Evenmin dat ‘kisten van dien in eeniger manieren met soodanige kruijt inde begraffenis te brengen, mogen sijn versiert’, noch ‘de dootkisten met kruijsen te overschrijven ofte op de dootgraven kruijsen te drucken tzij met schop ofte spaa hoedanigh het gepractiseert soude mogen worden, nogte en sal men de dootkisten met geen versierde kruijsen, ofte de naem van Jesus Christi mogen behangen off diergelijcken superstitie tot onteeringe van Godes Heijligen naam te plegen, alles opte boete van XLII sch. als vooren bijde Erffgenamen vande overledenen te verbeuren.’

(Foto van Ron Swart, genomen op 23 februari 2010, WebRegio.nl)
(Foto van Ron Swart, genomen op 23 februari 2010, WebRegio.nl)

Tegenwoordig is het kerkhof van Krommeniedijk een openbare begraafplaats. Deze is in het bezit van de Stichting Beheer Hervormde Kerk te Krommeniedijk, maar de Gemeente Zaanstad beheert de begraafplaats en is verantwoordelijk voor het onderhoud.